Mụn trứng cá không chỉ là vấn đề của tuổi dậy thì mà ngày càng phổ biến ở người trưởng thành, đặc biệt là nữ giới. Tình trạng kéo dài không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ mà còn tác động tâm lý, cuộc sống và giao tiếp. Trong khi nhiều người lạm dụng mỹ phẩm hoặc thuốc bôi Tây y gây khô da, kích ứng thì xu hướng tìm đến Y học cổ truyền (YHCT) đang trở thành giải pháp an toàn, bền vững hơn.

Bài viết này giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân gây mụn trứng cá ở từng độ tuổi và cách xử lý theo Đông y, kết hợp chăm sóc tại nhà để mụn giảm nhanh, da phục hồi khoẻ mạnh từ bên trong. Nội dung được sự tham vấn của Bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Thu Huyền – trưởng khoa khám bệnh Phòng khám Đông y Tuệ Y Đường.

I. Sự khác nhau giữa mụn trứng cá tuổi dậy thì và người trưởng thành

1. Mụn trứng cá ở tuổi dậy thì

• Xuất hiện chủ yếu từ 12–18 tuổi.
• Mụn viêm đỏ, mụn đầu đen, đầu trắng, mụn ở trán, má, cằm.
• Nguyên nhân chính: tăng tiết hormone androgen, bã nhờn dư thừa, vệ sinh da chưa đúng cách.
• Thường hết dần sau khi hormon ổn định, nếu xử lý đúng.

2. Mụn trứng cá ở người trưởng thành (sau 20 tuổi)

• Thường kéo dài tái phát, gặp ở nữ nhiều hơn.
• Vị trí mụn hay ở hàm, má dưới, cằm, lưng.
• Liên quan đến stress, nội tiết, mất ngủ, mỹ phẩm, rối loạn tiêu hoá, kinh nguyệt.
• Dễ để lại thâm, sẹo, viêm da mãn tính.

Điểm chung của cả hai nhóm là mụn không chỉ nằm ở da mà do rối loạn bên trong cơ thể, nên muốn xử lý triệt để phải điều chỉnh từ căn nguyên.

>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: DA VẢY CÁ – CĂN BỆNH CẢ ĐỜI

II. Góc nhìn Y học cổ truyền về mụn trứng cá

Theo Đông y, mụn trứng cá thuộc chứng “Phấn chẩn”, “Tử sang” và hình thành bởi các yếu tố:

• Nhiệt độc tích tụ

• • Do ăn đồ cay nóng, chiên rán, uống rượu, trà sữa.
  • Biểu hiện: mụn viêm đỏ, sưng, đau, có mủ.

• Can uất – khí trệ

• • Stress, áp lực học tập, công việc.
  • Mụn nổi dọc hai má, quanh cằm, tái phát theo chu kỳ.

• Tỳ vị thấp nhiệt

• • Ăn ngọt, đồ dầu mỡ, tiêu hoá kém.
  • Mụn bọc, da nhờn, bụng đầy, táo bón hoặc tiêu chảy.

• Thận âm hư

• • Thức khuya, mất ngủ, cơ thể suy nhược.
  • Da khô, mụn li ti, lâu lành, dễ để thâm.

• Huyết ứ

• • Mụn viêm lâu ngày, sẹo lồi, sẹo lõm, thâm tím.

Mỗi thể bệnh sẽ có cách điều trị khác nhau nên lựa chọn bài thuốc và pháp trị phải dựa trên chẩn trị biện chứng, không dùng đại trà.

III. Nguyên tắc điều trị mụn trứng cá theo Y học cổ truyền

YHCT không chỉ trị mụn trứng cá trên da mà phục hồi từ gốc bằng 3 nguyên tắc chính:

1. Thanh nhiệt – giải độc – tán ứ

Giảm viêm, giảm sưng, tiêu độc, ngăn mụn tái phát.

• Vị thuốc thường dùng: kim ngân hoa, liên kiều, sinh địa, hoàng cầm, trần bì, sinh cam thảo, bồ công anh, phòng phong.

2. Điều hòa tạng phủ – cân bằng nội tiết

Ổn định khí huyết, giúp da phục hồi mà không khô hoặc kích ứng.

• Vị thuốc: đương quy, bạch truật, xuyên khung, thục địa, hoàng kỳ, sài hồ, trạch tả.

3. Hoạt huyết – tiêu viêm – tiêu thũng

Dùng cho mụn viêm, mụn bọc, mụn lâu ngày dễ để thâm sẹo.

• Vị thuốc: đào nhân, xích thược, hồng hoa, ngưu tất, nghệ.

Tùy cơ địa và thể bệnh, bác sĩ Đông y sẽ phối hợp thuốc uống trong – bôi ngoài – xoa bóp bấm huyệt – xông rửa thảo dược.

>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: SÙI MÀO GÀ VÀ CÁCH LÂY NHIỄM

IV. Một số bài thuốc Đông y thường dùng (tham khảo)

Lưu ý: Các bài thuốc dưới đây không tự ý dùng tại nhà, cần thầy thuốc gia giảm phù hợp thể trạng.

✔ Thể phế vị nhiệt

• Kim ngân hoa
• Liên kiều
• Sinh địa
• Cúc hoa
• Trần bì
• Cam thảo

Tác dụng: thanh nhiệt, tiêu viêm, làm dịu mụn viêm đỏ.

✔ Thể can uất

• Sài hồ
• Đương quy
• Bạch thược
• Bạch linh
• Hoàng cầm
• Phục linh

Tác dụng: thư can, điều khí, giảm bã nhờn.

✔ Thể thận âm hư

• Thục địa
• Câu kỷ
• Sơn thù
• Hoài sơn
• Mạch môn
• Đan bì

Tác dụng: dưỡng âm, phục hồi da khô mụn ẩn.

V. Thuốc bôi và rửa ngoài da trị mụn trứng cá từ thảo dược

Ngoài thuốc uống, Đông y kết hợp điều trị bên ngoài để rút nhanh viêm, gom còi mụn:

• Rửa mặt/đắp ngoài với:

• Lá trầu không
• Kinh giới
• Cúc tần
• Khổ sâm
• Diếp cá
• Chè xanh
• Nghệ tươi

Giúp kháng khuẩn, sạch nhờn, làm dịu sưng đỏ.

• Mặt nạ thảo dược:

• Bột nghệ – mật ong
• Rau má – nha đam
• Bột trà xanh – sữa chua không đường

Dành cho da đang phục hồi hoặc nhiều thâm.

>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: CHÀM MÔI VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

VI. Mụn trứng cá ở tuổi dậy thì – xử lý thế nào theo Đông y?

Tuổi dậy thì dễ nóng trong, nhiều dầu, ăn uống thất thường, vệ sinh da chưa chuẩn. YHCT tập trung:

• Thanh nhiệt, giải độc, điều hòa tỳ vị.
• Hạn chế ăn ngọt, nước có gas, đồ chiên.
• Rửa mặt bằng thảo dược ấm, không cạy nặn mụn.
• Kết hợp xoa bóp, bấm huyệt vùng mặt để lưu thông khí huyết.

Trường hợp mụn trứng cá sưng nhiều, bác sĩ có thể phối hợp cao bôi, chấm mụn, giúp khô còi nhanh mà không để sẹo.

VII. Mụn trứng cá ở người trưởng thành – điều trị theo Đông y ra sao?

Người lớn bị mụn trứng cá thường kèm theo:

• Rối loạn kinh nguyệt
• Mất ngủ, stress
• Táo bón, nóng gan
• Nội tiết thay đổi sau sinh
• Dùng mỹ phẩm sai cách

Đông y ưu tiên “điều hòa tạng phủ”, giải quyết tận gốc:

• Thanh nhiệt can – điều kinh
• Bổ huyết – an thần
• Hoạt huyết – tiêu viêm
• Thải độc gan, tiêu thấp

Kết hợp châm cứu, bấm huyệt, xông ngải cứu hoặc túi chườm thảo mộc để giảm mụn dưới da và đau khi sờ.

Bạn đọc có vấn đề về Da liễu có thể liên hệ trực tiếp qua Hotline 0789502555 để được hỗ trợ sớm nhất! 

VIII. Thói quen sinh hoạt hỗ trợ trị mụn trứng cá theo Đông y

Đông y đề cao yếu tố dưỡng sinh, vì cơ thể khỏe thì da sẽ đẹp.

1.Ăn uống lành mạnh

• Tăng rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc.
• Uống đủ nước 1,5–2 lít/ngày.
• Hạn chế: đồ cay nóng, chiên rán, sữa béo, rượu bia, trà sữa.

2. Ngủ – nghỉ hợp lý

• Ngủ trước 23h
• Tránh thức khuya, căng thẳng kéo dài
• Hít thở sâu, thiền hoặc yoga

3. Vận động nhẹ nhàng

• Đi bộ, tập gym, yoga hoặc đạp xe.
• Mồ hôi giúp thải độc qua da.

4. Chăm sóc da đúng cách

• Rửa mặt 2 lần/ngày với sản phẩm dịu nhẹ.
• Không lột mụn, không nặn bằng tay.
• Dùng kem chống nắng phù hợp da mụn.

IX. Mụn trứng cá khi nào nên đi khám Đông y?

Nên thăm khám nếu bạn thuộc các trường hợp:

• Mụn viêm kéo dài >3 tháng.
• Mụn bọc, mụn mủ, tái phát theo chu kỳ.
• Mụn kèm rối loạn tiêu hóa, kinh nguyệt, mất ngủ.
• Đã dùng mỹ phẩm hoặc thuốc bôi nhưng không khỏi.
• Lo lắng về thâm – sẹo sau mụn.

Khám sớm giúp chẩn đoán đúng thể bệnh, kê đúng thuốc, điều chỉnh phù hợp cơ địa từ đầu.

X. Điều trị mụn trứng cá bằng Đông y – ưu điểm vượt trội

•  Trị từ bên trong, không tái phát
•  An toàn, không tác dụng phụ
•  Da phục hồi khỏe, giảm thâm sẹo
• Có thể kết hợp trị rối loạn nội tiết, tiêu hóa, stress
• Phù hợp cho cả tuổi dậy thì và người lớn

Đặc biệt, bác sĩ sẽ gia giảm theo từng thể trạng, không dùng chung đơn thuốc.

XI. Kết luận

Mụn trứng cá tuổi dậy thì hay mụn ở người trưởng thành đều có căn nguyên sâu bên trong. Y học cổ truyền không chỉ giúp giảm mụn – sạch viêm – ngừa thâm mà còn điều hòa cơ thể, cải thiện giấc ngủ, tiêu hóa, nội tiết, tinh thần.

Nếu bạn đang gặp tình trạng mụn kéo dài, điều trị mãi không khỏi, hãy cân nhắc thăm khám Đông y để được chẩn trị đúng thể bệnh và xây dựng phác đồ cá nhân hóa.

Nếu như các bạn có câu hỏi gì, vui lòng liên hệ trực tiếp với Phòng Khám Tuệ Y Đường – A4 BT2 khu đô thị Hạ Đình, Thanh Liệt, Hà Nội. Xin trân trọng cảm ơn!