Dị ứng thời tiết là tình trạng rất phổ biến ở Việt Nam, đặc biệt trong những giai đoạn giao mùa. Nhiều người chỉ cần thay đổi thời tiết một chút là bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như nổi mẩn đỏ, ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi, khô da, hoặc thậm chí khó thở. Mặc dù bệnh không gây nguy hiểm ngay lập tức, nhưng lại kéo dài dai dẳng, gây khó chịu và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.
Trong khi điều trị Tây y chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng bằng kháng histamin hoặc thuốc bôi chống viêm, Đông y lại hướng đến nguyên tắc điều hòa tổng thể cơ thể – cân bằng âm dương – tăng sức đề kháng dưới da, từ đó giúp hạn chế tái phát. Bài viết dưới đây phân tích nguyên nhân dị ứng thời tiết theo cả Tây y và Đông y, đồng thời làm rõ vai trò của Đông y trong hỗ trợ điều trị và phòng ngừa tái phát.
Bài viết này giúp bạn hiểu rõ về dị ứng thời tiết và vai trò của Đông y trong điều hòa cơ thể, giảm tái phát. Nội dung được sự tham vấn của Bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Thu Huyền – trưởng khoa khám bệnh Phòng khám Đông y Tuệ Y Đường.
I. Dị ứng thời tiết là gì?
Dị ứng thời tiết (weather allergy) là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi môi trường thay đổi đột ngột: nóng – lạnh, ẩm – khô, hoặc khi tiếp xúc với phấn hoa, bụi, độ ẩm cao. Hệ miễn dịch của người bệnh nhận nhầm các yếu tố thời tiết là “chất lạ”, từ đó sản sinh histamin gây ra các phản ứng viêm trên da và niêm mạc.
Triệu chứng thường gặp của dị ứng thời tiết:
- Ngứa da, nổi mề đay, mẩn đỏ
- Khó chịu, rát da, sưng phù nhẹ
- Chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi
- Khò khè, khó thở ở người có cơ địa dị ứng
- Da khô, bong vảy khi thời tiết chuyển lạnh
- Mắt ngứa, chảy nước mắt
Các triệu chứng có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày, thậm chí nhiều tuần nếu cơ địa yếu hoặc điều trị không đúng hướng.
II. Nguyên nhân dị ứng thời tiết theo góc nhìn Tây y
Theo y học hiện đại, dị ứng thời tiết xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các yếu tố môi trường:
1. Sự thay đổi của nhiệt độ và độ ẩm
Thời tiết chuyển lạnh khiến da mất độ ẩm nhanh, hàng rào bảo vệ da suy yếu, dễ kích ứng.
2. Phấn hoa, nấm mốc, bụi
Mùa nồm ẩm hoặc giao mùa làm tăng sự phát triển của nấm mốc, phấn hoa – tác nhân kích hoạt dị ứng niêm mạc mũi và da.
3. Cơ địa dị ứng
Những người có cơ địa mề đay, viêm da cơ địa, hen phế quản dễ phản ứng mạnh khi thời tiết thay đổi.
4. Hệ miễn dịch yếu hoặc rối loạn
Miễn dịch kém khiến cơ thể nhạy cảm quá mức với các thay đổi của môi trường.
Điều trị theo Tây y thường dùng:
- Kháng histamin (giảm ngứa, giảm mẩn đỏ)
- Corticoid bôi (giảm viêm)
- Kem dưỡng ẩm phục hồi hàng rào da
- Thuốc chống viêm mũi – xoang
Tuy nhiên, phương pháp này chỉ giúp giảm triệu chứng tạm thời, bệnh vẫn dễ tái phát khi thay đổi thời tiết.
>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: 9 CÁCH CHỮA DỊ ỨNG THỜI TIẾT TẠI NHÀ HIỆU QUẢ, AN TOÀN
III. Nguyên nhân dị ứng thời tiết theo Đông y
Trong quan niệm Đông y, dị ứng thời tiết thuộc phạm trù “phong chẩn”, “phong hàn”, “phong nhiệt”. Đây là những biểu hiện cho thấy cơ thể không điều hòa được với sự biến đổi của khí hậu, dẫn đến phản ứng bất thường trên da và niêm mạc. Điểm cốt lõi của bệnh là chính khí suy, cơ thể mất khả năng thích ứng, từ đó ngoại tà (phong – hàn – nhiệt) dễ xâm nhập và phát bệnh.
1. Phong hàn – phong nhiệt xâm nhập
Trong môi trường bên ngoài luôn tồn tại các yếu tố khí hậu như gió (phong), lạnh (hàn), nóng (nhiệt). Ở người khỏe mạnh, vệ khí (lớp bảo vệ tự nhiên của cơ thể) sẽ giúp da và niêm mạc chống lại các tác nhân này. Tuy nhiên:
- Khi vệ khí suy yếu, cơ thể như “thiếu lá chắn”, dễ bị kích ứng khi gió lạnh hoặc khí nóng thay đổi đột ngột.
- Phong hàn xâm nhập thường gây: nổi mẩn, sẩn phù, ngứa tăng khi trời lạnh hoặc buổi tối.
- Phong nhiệt xâm nhập gây: đỏ da, nóng rát, mẩn đỏ, ngứa dữ dội, dễ tái phát khi trời nóng hoặc ẩm.
Phong là “bách bệnh chi trưởng” – tức là yếu tố gây bệnh đứng đầu, nên khi phong kết hợp với hàn hoặc nhiệt, các triệu chứng thường xuất hiện nhanh, lan rộng và thay đổi thất thường, đúng như đặc điểm của dị ứng thời tiết.
2. Tỳ – Phế – Can hoạt động kém
Đông y cho rằng sức khỏe là sự vận hành hài hòa của ngũ tạng. Trong đó, 3 tạng có liên quan mật thiết đến dị ứng thời tiết gồm Tỳ – Phế – Can.
- Phế (phổi) – chủ bì mao (quản lý da và lông tóc):
Phế mạnh thì da mịn, ẩm, ngăn được phong hàn – phong nhiệt.
Phế yếu → da khô, dễ kích ứng, dễ nổi mề đay khi tiếp xúc thời tiết lạnh/khô.
- Tỳ (tiêu hóa) – chủ vận hóa thủy thấp:
Tỳ yếu khiến việc vận hóa kém, sinh ra đàm – thấp – độc tố tích tụ trong cơ thể. Khi thời tiết thay đổi, những độc tố này dễ bùng phát dưới da gây viêm, ngứa, sẩn đỏ.
Vì vậy nhiều bệnh nhân ăn uống thất thường, đường ruột kém sẽ có triệu chứng dị ứng thời tiết nặng hơn.
- Can (gan) – chủ sơ tiết (điều hòa khí huyết):
Can uất, khí không thông → dễ sinh nội phong, gây ngứa mạnh, đỏ da, mề đay thành mảng.
Nhiều người khi căng thẳng, giận dữ, mất ngủ… các triệu chứng dị ứng thời tiết lại bùng lên là vì Can khí bị ức trệ.
→ Khi 3 tạng này rối loạn sẽ khiến cơ thể mất khả năng điều hòa trước thay đổi thời tiết, từ đó sinh ra dị ứng.
3. Huyết hư – huyết nhiệt
Huyết (máu) là nguồn nuôi dưỡng da. Bất kỳ rối loạn nào của huyết đều ảnh hưởng trực tiếp đến bệnh lý dị ứng.
- Huyết hư (thiếu dinh dưỡng cho da):
- Da khô, nứt nẻ
- Ngứa dai dẳng
- Dễ kích ứng khi đổi thời tiết, nhất là mùa lạnh
Huyết hư làm da yếu, không đủ “nuôi dưỡng vệ khí”, nên ngoại tà dễ xâm nhập.
- Huyết nhiệt (nhiệt tích trong huyết mạch):
- Da đỏ, nóng rát
- Nổi mẩn đỏ, sẩn phù nhanh
- Ngứa tăng khi thời tiết nóng hoặc cơ thể bị kích thích (ăn cay, nóng, rượu…)
Huyết nhiệt khiến da “bốc hỏa”, phản ứng với thời tiết rất mạnh và dễ tái phát liên tục.
Tổng kết nguyên nhân theo Đông y
Từ những lý luận trên có thể thấy:
Dị ứng thời tiết không chỉ là vấn đề ở da, mà là biểu hiện của rối loạn bên trong cơ thể: chính khí suy – vệ khí yếu – tạng phủ mất điều hòa – huyết nhiệt hoặc huyết hư.
Vì vậy, điều trị theo Đông y không chỉ tập trung vào da mà hướng đến:
- điều hòa Tỳ – Phế – Can,
- tăng cường vệ khí,
- giải phong – thanh nhiệt,
- dưỡng huyết – mát huyết,
- phục hồi cơ địa bên trong.
Chính nhờ xử lý căn nguyên bên trong, Đông y giúp giảm tái phát hiệu quả theo mùa.
>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: MUN TRỨNG CÁ: ĐIỀU TRỊ TỪ GỐC THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN
IV. Vai trò của Đông y trong điều hòa cơ thể và giảm tái phát dị ứng thời tiết
Khác với Tây y tập trung kiểm soát triệu chứng, Đông y hướng đến nguyên lý:
“Bên ngoài chữa biểu, bên trong dưỡng bản”
→ Vừa làm dịu triệu chứng, vừa điều hòa cơ thể, tăng sức đề kháng tự nhiên để hạn chế tái phát.
1. Điều hòa tạng phủ – nâng sức đề kháng tự nhiên
Các bài thuốc Đông y tác động vào Tỳ – Phế – Can nhằm:
- Tăng cường vệ khí
- Giảm phong hàn, phong nhiệt
- Củng cố hàng rào da
- Giảm phản ứng dị ứng
Khi cơ thể trở nên “nhạy bén” hơn với thay đổi môi trường, dị ứng tự nhiên giảm dần.
2. Thải độc – thanh nhiệt – giải phong
Một số nhóm thảo dược hỗ trợ giảm viêm, giảm ngứa:
- Kinh giới, phòng phong (giải phong, giảm ngứa)
- Kim ngân hoa, liên kiều (thanh nhiệt giải độc)
- Sinh địa, thục địa (dưỡng âm, mát huyết)
- Cam thảo (chống viêm tự nhiên)
Các vị thuốc này được phối hợp theo nguyên tắc “quân – thần – tá – sứ” để đạt hiệu quả điều trị toàn diện.
3. Ổn định cơ địa – giảm tình trạng tái phát theo mùa
Nhiều bệnh nhân dị ứng thời tiết sau khi dùng thuốc Tây thường khỏi nhanh nhưng tái phát rất sớm. Đông y giúp phá vỡ vòng lặp này bằng cách:
- Tăng cường hệ miễn dịch
- Giảm kích ứng dưới da
- Ổn định cơ địa dị ứng
- Giảm phản ứng quá mức của cơ thể khi thời tiết thay đổi
Kết quả là: tần suất tái phát giảm – mức độ nhẹ hơn – hồi phục nhanh hơn.
4. An toàn cho người bệnh mạn tính hoặc trẻ nhỏ
Nhiều bài thuốc Đông y được gia giảm phù hợp cho:
- Người bị mề đay mạn
- Viêm da cơ địa
- Dị ứng theo mùa
- Trẻ nhỏ sức đề kháng kém
Khi được kê đơn đúng, Đông y là lựa chọn an toàn và lâu dài.
>> Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết: NỘI TIẾT SINH DỤC NỮ – NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT
V. Các phương pháp Đông y hỗ trợ điều trị dị ứng thời tiết
1. Dùng thuốc thang (thuốc sắc)
Thuốc thang cá nhân hóa theo từng thể bệnh:
- Phong nhiệt
- Phong hàn
- Huyết hư
- Can uất
Kết hợp các vị thuốc thanh nhiệt – giải độc – bổ khí – dưỡng huyết giúp cải thiện triệu chứng và ổn định cơ địa.
2. Thuốc bôi thảo dược
Một số bài thuốc bôi từ chàm, hoàng bá, kim ngân… giúp:
- Giảm ngứa
- Giảm viêm đỏ
- Phục hồi da
Hoàn toàn không chứa corticoid nên an toàn cho da nhạy cảm.
3. Xông – ngâm thảo dược
Dùng các thảo dược như:
- Kinh giới
- Ngải cứu
- Tía tô
Xông hoặc ngâm giúp mở lỗ chân lông, tăng tuần hoàn, giảm ngứa hiệu quả.
4. Châm cứu – bấm huyệt
Kích hoạt hệ miễn dịch và khí huyết, tăng khả năng thích nghi của cơ thể với thay đổi môi trường.
VI. Dị ứng thời tiết: chăm sóc tại nhà để giảm tái phát
1. Giữ ấm khi trời lạnh – thoáng mát khi trời nóng
Đặc biệt chú ý vùng cổ, ngực, bàn chân – nơi dễ bị phong hàn xâm nhập.
2. Dưỡng ẩm da đúng cách
Hàng rào da khỏe sẽ giảm ngứa rõ rệt.
3. Hạn chế tắm nước quá nóng
Nước nóng làm mất dầu bảo vệ da, khiến da dễ kích ứng.
4. Ăn uống lành mạnh theo nguyên tắc Đông y
- Giảm đồ cay nóng, rượu bia
- Tăng rau xanh, nước ấm, hoa quả mát
- Hạn chế hải sản nếu có cơ địa dị ứng
5. Ngủ đủ – giảm căng thẳng
Stress khiến cơ thể dễ bùng phát dị ứng hơn.
Bạn đọc có vấn đề về Da liễu có thể liên hệ trực tiếp qua Hotline 0789502555 để được hỗ trợ sớm nhất!
Đặc biệt chú ý vùng cổ, ngực, bàn chân – nơi dễ bị phong hàn xâm nhập.
VII. Dị ứng thời tiết khi nào cần đến cơ sở y tế?
Bạn nên đi khám khi:
- Ngứa nhiều, nổi mề đay lan rộng
- Khó thở, tức ngực
- Sưng phù mặt, môi, mắt
- Trẻ nhỏ dị ứng kéo dài
- Điều trị tại nhà không cải thiện
VIII. Kết luận
Dị ứng thời tiết là tình trạng phổ biến và dễ tái phát, đặc biệt ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc hệ miễn dịch yếu. Tây y giúp giảm triệu chứng nhanh nhưng thường không giải quyết được căn nguyên bên trong.
Trong khi đó, Đông y mang đến hướng điều trị toàn diện hơn:
- Điều hòa tạng phủ – nâng chính khí
- Thanh nhiệt – giải độc – trừ phong
- Bồi bổ cơ địa – giảm tái phát lâu dài
Sự kết hợp đúng cách giữa chăm sóc da, lối sống lành mạnh và pháp trị của Đông y có thể giúp người bệnh duy trì cơ thể khỏe mạnh, ít bị kích ứng khi thời tiết thay đổi.
Nếu như các bạn có câu hỏi gì, vui lòng liên hệ trực tiếp với Phòng Khám Tuệ Y Đường – A4 BT2 khu đô thị Hạ Đình, Thanh Liệt, Hà Nội. Xin trân trọng cảm ơn!
